Nadżerka i stany zapalne miejsc intymnych – jak sobie radzić?

1. Co to jest nadżerka?
2. Rodzaje nadżerek
3. Przyczyny nadżerki
4. Objawy nadżerki
5. Leczenie nadżerki – na czym polega i kiedy jest konieczne?
6. Stany zapalne miejsc intymnych – co to jest?
7. Zapalenia bakteryjne
8. Zapalenia grzybicze
9. Zapalenia wirusowe
10. Zapalenia mieszane
11. Przyczyny stanów zapalnych
12. Objawy stanów zapalnych
13. Leczenie stanów zapalnych
14. Jak zapobiegać stanom zapalnym miejsc intymnych?
15. Właściwa higiena intymna
16. Unikanie czynników drażniących
17. Odpowiednia dieta i styl życia
18. Wstrzemięźliwość seksualna podczas leczenia infekcji
19. Zabezpieczenie podczas stosunku

Nadżerka szyjki macicy i przewlekłe stany zapalne okolic intymnych to jedne z najczęstszych problemów ginekologicznych w populacji kobiet [1]. Nadżerka dotyczy z kolei ok. 17-50% kobiet w wieku rozrodczym [2]. W artykule przedstawiamy mechanizmy powstawania nadżerki i stanów zapalnych, ich objawy oraz metody leczenia oraz praktyczne wskazówki profilaktyczne dla pacjentek.

Co to jest nadżerka?

Nadżerka szyjki macicy to ubytek nabłonka na tarczy części pochwowej szyjki macicy. Oznacza to, że w danym miejscu nabłonek jest uszkodzony lub go brakuje.

Jak wygląda nadżerka? To czerwony, często nierówny obszar (ranka) widoczny dla lekarza podczas badania ginekologicznego. Nabłonek gruczołowy jest wrażliwy na urazy i infekcje, przez co szyjka staje się bardziej podatna na mikrourazy i przewlekłe stany zapalne [3].

Rodzaje nadżerek

Nadżerka może mieć charakter wrodzony, fizjologiczny lub pourazowy. Wymaga obserwacji i diagnostyki różnicowej z dysplazją [4].

Wyróżnia się dwa rodzaje nadżerek:

1. Nadżerka rzekoma – to stan, w którym nabłonek gruczołowy (walcowaty), prawidłowo wyściełający kanał szyjki macicy, przemieszcza się ekscentrycznie na tarczę szyjki macicy, czyli na jej część pochwową, która fizjologicznie powinna być pokryta przez nabłonek wielowarstwowy płaski. Nie jest to zatem ubytek tkankowy, lecz zmiana topografii nabłonka. Zjawisko to jest często fizjologiczne i wiąże się ze zmianami hormonalnymi, występującymi m.in. w okresie dojrzewania, ciąży czy podczas stosowania doustnej antykoncepcji hormonalnej.

2. Nadżerka właściwa – jest faktycznym ubytkiem ciągłości nabłonka pokrywającego tarczę szyjki macicy. W tym przypadku dochodzi do zniszczenia warstwy nabłonkowej, co skutkuje odsłonięciem podścieliska. Ten stan jest medycznie istotny, ponieważ wiąże się z potencjalnie zwiększonym ryzykiem rozwoju neoplazji śródnabłonkowej szyjki macicy. Nieleczone, przewlekłe nadżerki prawdziwe w niektórych przypadkach mogą stanowić zmianę przednowotworową i prowadzić do transformacji złośliwej.

Przyczyny nadżerki

Powstawanie nadżerki jest wynikiem złożonego działania wielu czynników, zarówno fizjologicznych, jak i patologicznych. Zrozumienie mechanizmów leżących u podstaw tej zmiany pozwala właściwie dobrać sposób leczenia, a także ograniczyć ryzyko nawrotów.

Do najczęstszych przyczyn rozwoju nadżerki należą:

• zmiany hormonalne, związane z ciążą, okresem dojrzewania, karmieniem piersią lub terapią antykoncepcyjną, które zwiększają ekspozycję nabłonka gruczołowego na środowisko pochwy [5],
• infekcje intymne, zwłaszcza przewlekłe zapalenia pochwy i szyjki wywołane bakteriami, wirusami (np. HPV), grzybami lub pierwotniakami [6],
• urazy mechaniczne powstałe w wyniku porodu, zabiegów ginekologicznych, zakładania tamponów lub stosunków płciowych,
• niewłaściwa higiena intymna, zwiększająca ryzyko pojawienia się infekcji i podrażnień [7].

Nadżerka szyjki macicy rozwija się w wyniku współdziałania czynników hormonalnych, infekcyjnych, mechanicznych oraz higienicznych, które prowadzą do uszkodzenia nabłonka.

Dokładna ocena przyczyny jej powstania jest istotna, ponieważ pozwala wdrożyć leczenie ukierunkowane na eliminację czynnika sprawczego i zmniejszyć ryzyko nawrotów zmian w przyszłości.

Objawy nadżerki

Nadżerka szyjki macicy przez długi czas może nie dawać żadnych charakterystycznych dolegliwości, dlatego w wielu przypadkach wykrywana jest przypadkowo podczas rutynowego badania ginekologicznego.

U części kobiet zmiana ta prowadzi jednak do wystąpienia objawów, które obniżają komfort życia i mogą budzić niepokój.

Do najczęstszych symptomów nadżerki należą m.in.:

• plamienia między miesiączkami lub po stosunku,
• przewlekłe, obfite upławy o zmienionym zapachu i kolorze,[1] 
• dyspareunia (ból przy współżyciu),
• ból w podbrzuszu,
• częstsze infekcje dróg moczowych [8].

Występowanie wymienionych objawów może świadczyć o obecności nadżerki lub innych patologii w obrębie szyjki macicy. Ich nasilenie oraz charakter powinny skłonić do konsultacji ginekologicznej, ponieważ tylko dokładna diagnostyka pozwala potwierdzić rozpoznanie oraz wykluczyć inne, potencjalnie groźniejsze schorzenia.

Wczesna reakcja zwiększa szanse na skuteczne leczenie i powrót do zdrowia.

Leczenie nadżerki – na czym polega i kiedy jest konieczne?

Decyzja o rozpoczęciu terapii powinna być oparta na ocenie wielkości nadżerki, jej charakteru, obecności objawów oraz ryzyka współistnienia zmian przednowotworowych.

Współczesna ginekologia dysponuje wieloma skutecznymi metodami leczenia nadżerki, które można dostosować do indywidualnych potrzeb pacjentki i stopnia zaawansowania zmiany.

Są to m.in.:

• koagulacja chemiczna, polegająca na miejscowym stosowaniu substancji żrących (np. azotanu srebra),
• krioterapia, czyli zamrażanie zmienionego nabłonka ciekłym azotem,
• elektrokoagulacja lub laseroterapia, które usuwają tkankę za pomocą prądu lub wiązki światła [9],
• w wybranych przypadkach – chirurgiczne usunięcie części szyjki macicy,
• u kobiet młodych i bezobjawowych – leczenie zachowawcze globulkami hormonalnymi lub przeciwzapalnymi wspomagającymi gojenie [10].

Właściwy dobór metody leczenia pozwala na skuteczne wyeliminowanie zmiany i przywrócenie prawidłowej struktury nabłonka szyjki macicy. Wczesne rozpoznanie i interwencja zmniejszają ryzyko powikłań oraz nawrotów, a także zapewniają większe poczucie bezpieczeństwa pacjentce.

Ważne jest, aby plan terapii był ustalany indywidualnie, z uwzględnieniem wieku, stanu zdrowia i planów rozrodczych kobiety.

Stany zapalne miejsc intymnych – co to jest?

Stan zapalny pochwy, sromu czy szyjki macicy to odpowiedź obronna na działanie patogenów lub czynników drażniących. Objawia się nagromadzeniem komórek zapalnych, przekrwieniem i podrażnieniem śluzówki.

Wyróżnia się zapalenia:

• bakteryjne (np. waginoza bakteryjna),
• grzybicze (np. kandydoza),
• wirusowe (np. opryszczka narządów płciowych, HPV) [11].

Zapalenia bakteryjne

Najczęściej manifestują się jako waginoza bakteryjna, stanowiąca dysbiozę mikroflory pochwy. Zamiast dominacji pałeczek kwasu mlekowego (Lactobacillus), dochodzi do nadmiernego rozwoju bakterii beztlenowych (Gardnerella vaginalis).

W przebiegu zapalenia bakteryjnego obserwuje się rzadką, szaro-białą lub szarą wydzielinę o nieprzyjemnym, często rybim zapachu, który może nasilać się po stosunku seksualnym lub podczas menstruacji. Swędzenie i pieczenie zazwyczaj są łagodne.

Nieleczona waginoza bakteryjna może zwiększać ryzyko innych infekcji przenoszonych drogą płciową oraz komplikacji w ciąży.

Zapalenia grzybicze

Zapalenie grzybicze pochwy jest wywoływane głównie przez drożdżaki z rodzaju Candida, najczęściej Candida albicans.

W jego przebiegu dominuje obecność gęstych, białych, serowatych upławów, często porównywanych do twarogu. Charakterystyczne jest też intensywne swędzenie i pieczenie sromu i pochwy, a także zaczerwienienie, obrzęk oraz ból podczas stosunku czy oddawania moczu. Zapach zazwyczaj jest neutralny lub lekko drożdżowy.

Zapalenia wirusowe

Najczęściej spotykane zapalenia wirusowe to:

• opryszczka narządów płciowych – wywoływana przez wirus opryszczki pospolitej (HSV, najczęściej HSV-2). Charakteryzuje się występowaniem bolesnych pęcherzyków i owrzodzeń w okolicy narządów płciowych, którym towarzyszy świąd, pieczenie, a czasem objawy grypopodobne (gorączka, bóle mięśni). Infekcja ma charakter nawrotowy.
• infekcje wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV) – mogą prowadzić do rozwoju brodawek płciowych (kłykcin kończystych), ale również są główną przyczyną zmian przednowotworowych i nowotworów (np. raka szyjki macicy, pochwy, sromu, odbytu). Wiele infekcji HPV przebiega bezobjawowo.

Zapalenia mieszane

Zdarza się, że stan zapalny miejsc intymnych ma charakter mieszany. Oznacza to, że wywołuje go jednocześnie kilka rodzajów drobnoustrojów (najczęściej bakterii i grzybów).

Objawy takiego stanu zapalnego bywają złożone. Obejmują pieczenie i świąd z nieprzyjemnym zapachem typowy dla grzybicy oraz występowanie upławów charakterystycznych dla infekcji bakteryjnej.

Aby zastosować skuteczne leczenie, niezbędne jest badanie ginekologiczne z pobraniem wymazu, które precyzyjnie zidentyfikuje istniejące patogeny.

Przyczyny stanów zapalnych

Stany zapalne miejsc intymnych to powszechny problem zdrowotny kobiet w każdym wieku. Może być wywołany różnorodnymi czynnikami infekcyjnymi i nieinfekcyjnymi.

Wśród najczęściej spotykanych przyczyn występowania stanów zapalnych pochwy wymienia się m.in.:

• zakażenia bakteriami, grzybami lub wirusami,
• stosowanie niewłaściwej higieny (nadmiernej, zbyt agresywnej lub niedostatecznej),
• noszenie ciasnej, syntetycznej bielizny,
• zaburzenia mikroflory po antybiotykoterapii,
• choroby przenoszone drogą płciową (chlamydioza, rzeżączka) [12].

Zaburzenia równowagi mikroflory pochwy oraz wpływ czynników mechanicznych i chemicznych zwiększają ryzyko namnażania się drobnoustrojów chorobotwórczych i rozwoju objawów zapalenia.

Znajomość przyczyn ułatwia wdrożenie odpowiednich działań profilaktycznych. Dzięki temu możliwe jest skuteczne dbanie o zdrowie okolic intymnych i szybkie reagowanie na pierwsze, niepokojące objawy.

Objawy stanów zapalnych

Stany zapalne miejsc intymnych mogą dawać różnorodne objawy, które nie zawsze są jednoznaczne i mogą nasilać się wraz z rozwojem infekcji. Wiele z nich wpływa na codzienny komfort i jakość życia, dlatego istotne jest, aby umieć je rozpoznać oraz odpowiednio wcześnie zgłosić się do lekarza.

Najczęstsze objawy mogące świadczyć o stanie zapalnym pochwy lub sromu to:

• świąd, pieczenie i obrzęk,
• nietypowe wydzieliny o zmienionym zapachu, konsystencji lub kolorze (żółte, zielone, pieniste, serowate),
• ból podczas stosunku,
• uczucie pieczenia przy oddawaniu moczu,
• gorączka w przypadku ostrych infekcji [13].

Obecność wymienionych objawów powinna wzbudzić czujność i skłonić do konsultacji ginekologicznej. Nieleczone stany zapalne mogą prowadzić do poważniejszych powikłań.

Szybka diagnoza i wdrożenie odpowiedniego leczenia pozwalają na złagodzenie dolegliwości, przywrócenie równowagi mikroflory i zapobieganie przewlekłym problemom intymnym. Regularna obserwacja swojego organizmu ma tu kluczowe znaczenie.

Aby złagodzić objawy stanów zapalnych wynikających z infekcji intymnych, warto sięgnąć po Gynoxin®.

Gynoxin® Uno i Gynoxin® Optima (kapsułki dopochwowe) czy Gynoxin® Optima krem dopochwowy leczą infekcję i przyczyniają się do zmniejszenia stanu zapalnego w obrębie pochwy i sromu. Takie działanie bezpośrednio przekłada się na ustępowanie najbardziej uciążliwych objawów, takich jak świąd, pieczenie, zaczerwienienie i obrzęk.

Leczenie stanów zapalnych

Leczenie stanów zapalnych miejsc intymnych wymaga postawienia trafnej diagnozy i dostosowania terapii do przyczyny problemu. W zależności od rodzaju infekcji oraz nasilenia objawów stosowane są różne formy terapii – zarówno miejscowe, jak i ogólne.

Celem jest nie tylko złagodzenie dolegliwości, lecz także całkowite wyeliminowanie patogenów i przywrócenie naturalnej równowagi mikroflory pochwy.

Konkretne metody terapeutyczne zależą od rodzaju zakażenia i obejmują:

• leki dopochwowe (globulki, kremy),
• antybiotyki lub leki przeciwgrzybicze doustne,
• probiotyki przywracające prawidłową florę pochwy,
• leczenie partnera w infekcjach przenoszonych płciowo [14].

Odpowiednio dobrane leczenie pozwala skutecznie pozbyć się infekcji i uniknąć nawrotów choroby. Warto pamiętać, że w wielu przypadkach konieczne jest także leczenie partnera, a po zakończeniu terapii kontrolna wizyta u ginekologa.

Samodzielne eksperymentowanie z lekami bez konsultacji lekarskiej może opóźnić właściwą diagnozę i pogorszyć stan zdrowia. Skuteczność leczenia zależy od ścisłego przestrzegania zaleceń specjalisty.

Jak zapobiegać stanom zapalnym miejsc intymnych?

Profilaktyka stanów zapalnych miejsc intymnych odgrywa kluczową rolę w utrzymaniu zdrowia układu rozrodczego i codziennego komfortu. Świadome dbanie o higienę, unikanie czynników drażniących oraz zdrowy styl życia pozwalają znacznie zmniejszyć ryzyko infekcji czy podrażnień.

Wdrożenie kilku prostych zasad może pomóc w ochronie delikatnej błony śluzowej pochwy i utrzymaniu równowagi jej mikroflory na co dzień.

Właściwa higiena intymna

Należy stosować delikatne, nieperfumowane środki o neutralnym pH, unikać irygacji pochwy, myć się raz lub dwa razy dziennie, najlepiej tylko wodą i specjalnymi żelami do higieny intymnej.

Unikanie czynników drażniących

Ważne jest noszenie bawełnianej, przewiewnej bielizny, unikanie obcisłych spodni, rezygnacja z perfumowanych podpasek i tamponów oraz ograniczenie użycia nawilżanych chusteczek [15].

Odpowiednia dieta i styl życia

Zbilansowana dieta bogata w witaminy A, C, E, cynk i probiotyki wspiera układ odpornościowy i zdrową florę pochwy. Należy dbać o prawidłowe nawodnienie i utrzymanie właściwej masy ciała [16].

Wstrzemięźliwość seksualna podczas leczenia infekcji

Podczas leczenia infekcji należy unikać kontaktów seksualnych, aby nie przenosić zakażenia i nie pogarszać stanu zapalnego [17]. Aktywność seksualna może zwiększyć ryzyko zakażenia partnera, a także podrażnić wrażliwe tkanki, co opóźnia efekty terapii i może prowadzić do powikłań.

Dodatkowo unikanie kontaktów seksualnych pomaga zapewnić skuteczność leczenia i skrócić czas rekonwalescencji.

Zabezpieczenie podczas stosunku

Stosowanie prezerwatyw chroni przed infekcjami bakteryjnymi, wirusowymi i grzybiczymi oraz zmniejsza ryzyko podrażnień mechanicznych [18].

Prawidłowa profilaktyka stanów zapalnych miejsc intymnych pozwala uniknąć wielu przykrych dolegliwości i ogranicza konieczność późniejszego leczenia. Dbanie o właściwą higienę, wybór odpowiedniej bielizny, zdrowa dieta i świadome nawyki seksualne wspierają naturalne mechanizmy obronne organizmu.

Regularne stosowanie się do tych zasad zmniejsza ryzyko nawrotów infekcji i sprzyja utrzymaniu zdrowia intymnego.

Podsumowanie

Nadżerka szyjki macicy i przewlekłe stany zapalne miejsc intymnych to częste problemy zdrowotne kobiet. Ich objawy – takie jak nietypowe upławy, pieczenie, ból i krwawienia – nigdy nie powinny być bagatelizowane.

Regularne wizyty u ginekologa, właściwa higiena, zdrowa dieta i odpowiednie nawyki seksualne pozwalają ograniczyć ryzyko tych schorzeń i przyspieszyć powrót do zdrowia w razie ich wystąpienia.

Bibliografia

1. Stany zapalne pochwy i sromu w praktyce klinicznej – jak zapobiegać i jak leczyć [na:] „Forumginekologii.pl”, 29 czerwca 2021 r.
2. Cervical Ectropion: Causes, Symptoms & Treatment. (n.d.). Cleveland Clinic. https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/23053-cervical-ectropion
3. Kotarski J. Nadżerka szyjki macicy – rozpoznanie i terapia, Medycyna Praktyczna, Kraków 2021.
4. Skręt A., et al. „Związek hormonów płciowych z powstawaniem nadżerki.” Przegląd Menopauzalny, 2017;16(1):55–60.
5. Sobczak A. „Nadżerka i infekcje – kiedy leczyć?” Postępy Nauk Medycznych, 2018;31(3):145–150.
6. Nowakowski A. „Patologia szyjki macicy.” Polski Przegląd Ginekologiczny, 2018;86(2):122–128.
7. Jarząbek-Bielecka G., Pawlaczyk M. „Higiena intymna a zdrowie pochwy.” Nowa Medycyna, 2021;2:67–72.
8. Nowak-Markwitz E., Michalska M. „Objawy i diagnostyka nadżerki.” Ginekologia Polska, 2020;91(6):365–371.
9. Mendling W. „Nowoczesne metody leczenia ektopii.” Ginekologia Polska, 2019;90(5):298–302.
10. Sobczak A., Kotarski J. Leczenie nieinwazyjne nadżerki szyjki macicy, MP Ginekologia, 2021.
11. Grzybowska ME. Infekcje intymne kobiet, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2021.
12. Mendling W. „Zakażenia pochwy – przyczyny i prewencja.” Forum Ginekologiczne, 2019;1:12–18.
13. Jarząbek-Bielecka G. „Objawy stanów zapalnych pochwy i sromu.” Praktyka Ginekologiczna, 2020;3:98–103.
14. Wójcik M. „Leczenie infekcji pochwy.” Medycyna Praktyczna, 2019.
15. Majewski S. „Czynniki drażniące w chorobach sromu.” Postępy Higieny i Medycyny Doświadczalnej, 2020;74(2):211–218.
16. Wójcik M. „Odporność i zdrowie intymne kobiet.” Forum Medycyny Rodzinnej, 2021;15(3):98–104.
17. WHO. Sexually transmitted infections. WHO guidelines, 2021.
18. Mendling W. „Zakażenia i współżycie.” Ginekologia Polska, 2017;88(3):192–195.

(i), (ii) Artykuł zawiera informacje na temat:

• Leków dostępnych bez recepty:

Nazwa produktu leczniczego: Gynoxin Uno, 600 mg, kapsułka dopochwowa, miękka. Nazwa powszechnie stosowana substancji czynnej: Azotan fentikonazolu (Fenticonazoli nitras). Dawka substancji czynnej: 1 kapsułka dopochwowa, miękka zawiera 600 mg azotanu fentikonazolu (Fenticonazoli nitras). Postać farmaceutyczna: kapsułka dopochwowa, miękka. Wskazania do stosowania: Drożdżyca błon śluzowych narządów płciowych (zapalenie sromu i pochwy, zapalenie pochwy, upławy). Leczenie zakażeń mieszanych pochwy. Gynoxin Uno przeznaczony jest do stosowania u dorosłych i młodzieży w wieku powyżej 16 lat. U kobiet w wieku powyżej 60 lat, Gynoxin Uno można stosować po konsultacji z lekarzem. Podmiot odpowiedzialny: Recordati Industria Chimica e Farmaceutica S.p.A., Via Civitali 1, 20148 Mediolan, Włochy. 

SIL_01.2023

Nazwa produktu leczniczego: Gynoxin Optima, 200 mg, kapsułka dopochwowa, miękka. Nazwa powszechnie stosowana substancji czynnej: Azotan fentikonazolu (Fenticonazoli nitras). Dawka substancji czynnej: 1 kapsułka dopochwowa, miękka zawiera 200 mg azotanu fentikonazolu (Fenticonazoli nitras). Postać farmaceutyczna: Kapsułka dopochwowa, miękka. Wskazania do stosowania: Drożdżyca błon śluzowych narządów płciowych (zapalenie sromu i pochwy, zapalenie pochwy, upławy). Leczenie zakażeń mieszanych pochwy. Podmiot odpowiedzialny: Recordati Industria Chimica e Farmaceutica S.p.A., Via Civitali 1, 20148 Mediolan, Włochy. 

SIL_01.2023

Nazwa produktu leczniczego: Gynoxin Optima, 20 mg/g (2%), krem dopochwowy. Nazwa powszechnie stosowana substancji czynnej: Azotan fentikonazolu (Fenticonazoli nitras). Dawka substancji czynnej: 100 g kremu dopochwowego zawiera 2 g azotanu fentikonazolu (Fenticonazoli nitras). Postać farmaceutyczna: Krem dopochwowy. Wskazania do stosowania: Drożdżyca błon śluzowych narządów płciowych (zapalenie sromu i pochwy, zapalenie pochwy, upławy). Leczenie zakażeń mieszanych pochwy. Gynoxin Optima przeznaczony jest do stosowania u dorosłych i młodzieży w wieku powyżej 16 lat. U kobiet w wieku powyżej 60 lat, Gynoxin Optima można stosować po konsultacji z lekarzem. Podmiot odpowiedzialny: Recordati Industria Chimica e Farmaceutica S.p.A., Via Civitali 1, 20148 Mediolan, Włochy. 

SIL_01.2023

To jest lek. Dla bezpieczeństwa stosuj go zgodnie z ulotką dołączoną do opakowania. Zwróć uwagę na przeciwwskazania. W przypadku wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.

PL-GYNOX-0178